Học trò của đạo diễn Ái Như tự làm đạo cụ để diễn

Sân khấu mở màn, bao nhiêu là lung linh, đẹp đẽ, bao nhiêu là nụ cười, tiếng khóc lay động lòng người. Khán giả xem, và vỗ tay ngợi ca những màn diễn, những diễn viên xuất sắc. Nhưng có mấy ai biết đằng sau đó là những con người lặng thầm góp công làm nên vở diễn, mà đôi khi cả đời họ chưa một lần được công chúng biết đến tên tuổi...

Uỵch, uỵch... Đèn chưa mở, chỉ nghe tiếng bục gỗ nặng nề va xuống sàn sân khấu. Những bóng người chạy đi chạy lại như con thoi. 5 giây trôi qua, nhanh tựa cái chớp mắt. Đèn mở. Sân khấu bừng lên với cảnh trí sang trọng. Nghệ sĩ xuất hiện. Khán giả say sưa theo dõi...

Ở phía sau hậu trường có những người công nhân đang lấy tay áo lau vệt mồ hôi trên trán, lưng họ cũng đẫm mồ hôi. Gương mặt họ căng thẳng không kém nghệ sĩ. Vừa thở dốc họ vừa lắng nghe phía trước nghệ sĩ đang diễn tới đâu. Một anh chau mày đứng gần cánh gà nhìn ra, quan sát toàn bộ diễn biến. Con ngựa của Thánh Gióng đang phun khói mù mịt chuẩn bị xuất quân. Mấy chục bóng đèn điện trên người nó chớp tắt liên tục đủ màu. Hàng trăm trẻ em trong khán phòng nín thở. Mấy anh công nhân cũng "nín thở" theo. Bởi hệ thống điện trong bụng ngựa đang hoạt động để cháy đèn, xịt khói, chỉ sơ sẩy một chút là không được.

Cho tới khi Thánh Gióng nhổ được cây tre đuổi hết quân xâm lược, cho ngựa bay lên Sóc Sơn thì hồn vía mấy anh mới... trở lại. Hạ màn, con ngựa vẫn còn... cháy khói ì xèo ngay miệng. Thì ra cái bình CO2 làm khói đã bị trục trặc nên gây cháy xém môi ngựa, may mà không sao. Một anh dũng cảm nhảy lên gỡ bình ra, dập tắt. Nhưng tay anh bị phỏng một chút. Vậy là kết thúc một buổi diễn coi như an toàn, mọi người mới thở phào thu dọn "chiến trường".

Đó chỉ là một phần nhỏ công việc của người công nhân hậu đài tại Sân khấu IDECAF. Trước đó, chúng tôi chứng kiến các anh lui cui chui vô bụng ngựa mắc dây điện, hàn khung sắt, đóng khung gỗ, trong không khí nóng bức và ồn ào.

Những Lê Huy, Văn Huy, Văn Tuấn, Văn Dũng, Ái Phi, Ngọc Dũng rất trẻ và... đẹp trai. Ra khỏi sân khấu đố ai biết được đây là những công nhân vất vả sau cánh màn nhung. Có đôi bàn tay khéo léo của người thợ, cộng với cái đầu kỹ thuật không thua gì kỹ sư và thêm trái tim sáng tạo của người nghệ sĩ, mới làm nổi nghề này. Họa sĩ ra "ma-két", còn các anh phải động não thực hiện cho đẹp và an toàn. Cưa, cắt, đục, đẽo, sao cho ra con ngựa thần thì thôi! Chừng muốn nó "chạy" thì 4, 5 anh phải chui vô bụng nó mà... đẩy.

Chuyên gia ánh sáng Hồng Tiên đang sửa lại hệ thống đèn chiếu sáng

Mệt le lưỡi! Còn vở Nàng tiên cá, muốn cho "bà bạch tuộc" - Hồng Ánh đấu phép thì mấy anh cũng phải chui xuống cái bục gỗ gắn bánh xe mà đẩy, không thôi "bà bạch tuộc" này lùm xùm cả chục cái vòi làm sao đi được. Rồi tạo sóng biển, cả chục người phải kéo màn chạy qua chạy lại đến chóng mặt. Tay mỏi rã rời. Bởi không có kỹ thuật gì hỗ trợ nên sức người là chính. Đổ mồ hôi là... chuyện nhỏ, có khi còn nguy hiểm đến tính mạng nữa.

Tổ trưởng Văn Nhơn có thâm niên mười mấy năm, cười: "Đụng tới điện, lửa, anh em bị phỏng hoài chứ gì. Leo lên cao 10 mét mắc bóng đèn, mắc màn, rất nguy hiểm. Nhưng phải bảo đảm an toàn cho diễn viên. Chúng tôi làm việc với tinh thần trách nhiệm, cũng coi sân khấu là thánh đường như nghệ sĩ".

Còn Hoàng Nguyên, Thanh Lợi, Võ Văn Hoàng của Nhà hát Sân khấu nhỏ TP.HCM thì nói đùa: "Tụi tôi không khác gì bốc vác. Chuyển cảnh có 5 giây, phải chạy thật nhanh, khiêng thật lẹ. Lại còn phải theo sát đạo diễn từ khi tập tuồng thì mới nắm được cảnh nào xuất hiện lúc nào, sai "đề-co" là bị la đó chứ. Bị la là bình thường, mình không giận vì mình hiểu cái khổ của đạo diễn, rất căng thẳng khi vở ra mắt. La xong thì mọi người lại thương tụi tôi lắm, không hề có khoảng cách giữa ngôi sao và công nhân".

Anh Hồng Tiên - chuyên gia ánh sáng còn căng thẳng hơn: "Phải thuộc lòng từng đoạn thoại để biết tới đoạn nào đánh sáng ra sao. Đánh sáng mà sai là tiêu tùng công lao của diễn viên". Trong một góc chật hẹp của phòng hóa trang, chị Ngọc Mỹ "đồ hội" đang ủi gấp những bộ trang phục cho diễn viên. 13 năm thầm lặng giặt, ủi, bảo quản, kiêm luôn vệ sinh, lau dọn sân khấu, chị cười rất tươi: "Tui đâu có tủi thân gì. Mình mê sân khấu, thì làm được cho sân khấu cái gì cũng vui. Cô hỏi trí nhớ của tui hả? Ừ, không biết sao trời cho cái đầu cũng tốt, nhớ hết tuồng nào diễn viên mặc thứ nào. Chắc... tổ đãi!".

Còn đạo diễn Ái Như lại có một đội ngũ "hậu đài" kỳ lạ. Chúng tôi đến đúng lúc tập tuồng, thấy chị đang loay hoay chỉ huy cả chục em trẻ trẻ, nào đóng đinh, cắt giấy, cột, sơn... Nhìn mấy em quen quen! Trời ơi, hóa ra những diễn viên trẻ đã có vài vai ra mắt. "Sao bà bắt nghệ sĩ làm "lao công" vậy hả?".

Ái Như cười hì hì: "Ấy, đó là một trong những cách giáo dục của tôi giúp các em nuôi dưỡng tình yêu sân khấu. Làm diễn viên đâu chỉ biết có diễn, mà phải lăn lưng vào làm nhiều việc khác, để cảm nhận rằng muốn có một tác phẩm thì vất vả, trăn trở thế nào, từ đó mà trân trọng nghề. Và tác dụng thứ hai là các em sẽ có tình cảm gắn bó, tính cộng đồng với nhau. Thành công hay không chưa biết, đầu tiên là phải hết lòng với sàn diễn, đậm đà tình đồng nghiệp".

Thế Sơn, diễn viên trẻ, cũng là con trai của nghệ sĩ Giang Châu nổi tiếng với vai Trùm Sò, âu yếm nhìn "bà cô giáo" Ái Như khó tính của mình: "Tụi em bị cô la hoài chứ gì, nhưng cảm ơn cô dạy cho tụi em những điều như vậy. Sau này mình dễ cảm nhận tác phẩm hơn, ngay cả âm thanh, ánh sáng cũng phải làm để thêm hiểu biết".

Vinh quang của sân khấu đến từ nhiều người, trong đó có những người chỉ "nằm trong bóng tối". Nhưng họ vẫn hạnh phúc, bởi họ cũng có một tình yêu cháy bỏng cùng nghệ thuật. Đêm đêm, họ cũng thắp cây hương nơi bàn thờ tổ, nén hương lòng thơm thơm cầu mong cho sân khấu được mở màn rực rỡ...